شاید شما نیز یکی از کسانی باشید که همواره با رویای سفر به فضا و زندگی در سایر سیارات به آسمان ها می نگرد. متاسفانه چنین امکانی برای اکثر انسان ها و در آینده نزدیک مقدور نمی باشد و این تنها رویایی بیش به نظر نمی آید. اما با اینحال پروژه جدیدی که با همکاری ناسا و مایکروسافت پیاده سازی شده است می تواند شما را به یک سفر مجازی اما رویایی به خارج از زمین و منظومه شمسی ببرد.

امروز تحقیقات مایکروسافت و ناسا در حال آماده سازی تجربه کاملاً جدیدی برای کاربران تلسکوپ وسیع الطیف (WWT) هستند که به بینندگان اجازه خواهد داد تا از نزدیک منظومه شمسی را مورد بررسی قرار داده و با آن به تعامل بپردازند به طوری که تاکنون چنین چیزی وجود نداشته است. بینندگان اکنون قادرند تور زنده ای به سیاره قرمز داشته باشند، بطور مستقیم صدای دانشمندان ناسا را بشنوند و به صورت کامل و همه جانبه و با کیفیت بالا مریخ را ببینند و بررسی کنند.
برای یک تجربه دقیق و نزدیک از مریخ، مایکروسافت و ناسا ... به ادامه مطلب بروید

40 سال از زمانی که برای نخستین بار در تاریخ طنین زندگی و حیات در سطح ماه منعکس شد، می‌گذرد. اکنون پرسش جدیدی مطرح می‌شود: آیا 40 سال دیگر این تجربه در مریخ تکرار می‌شود؟


ناسا در نظر دارد هدف‌های از پیش تعیین شده خود در سال 2004 برای توسعه جاه‌طلبی‌های فضایی محقق کند. شاتل‌ها در سال 2010 یعنی تقریبا یک سال دیگر بازنشسته می‌شوند.

البته در سال‌های گذشته محققان ناسا بی‌کار نبوده‌اند و نسل جدیدی از راکت‌های فضایی موسوم بهAres را طراحی و ساخته‌اند که پیش‌بینی می‌شود با استفاده از آنها بشر در سال 2020 بار دیگر آهنگ زندگی و حیات را در ماه طنین‌انداز کند. اما این تنها بخشی از چشم‌انداز روشن برنامه‌های فضایی انسان در دهه‌های آینده است. احتمالی که هم اکنون در حد یک برنامه‌ریزی تؤام با تردید‌های فراوان است سفر انسان به مریخ در دهه 30 را ترسیم می‌کند. در این میان بسیاری از کارشناسان علوم فضایی معتقدند که استفاده از تجربیات کسب شده در 40 سال پیش و در قالب مجموعه مأموریت‌های آپولو می‌تواند کمک قابل توجهی به دانشمندان در سفرهای آتی به ماه و مریخ داشته باشد.

به نظر می‌رسد مقامات ارشد و سیاستگذاران اصلی برنامه‌های فضایی بیشتر از آن‌که درباره سفر به مریخ نگرانی داشته باشند، درگیر شکاف زمانی میان پرتاب آخرین شاتل و آماده شدن راکتAres باشند. در این مدت که اتفاقا چندان هم کوتاه نیست آمریکا به روسیه یا شرکت‌های فضایی خصوصی برای اعزام فضانوردان خود به مدار زمین متکی خواهد بود. اما در راستای این نگرانی کوتاه‌مدت، مریخ همچنان برای دانشمندان علوم فضایی و بخصوص مهندسان ناسا در حکم سوزنی است که هر از گاهی به پوست بدنشان اصابت می‌کند. گرچه مریخ در مقایسه با اجرام آسمانی دیگر در دوردست‌ها قرار دارد، اما جای هیچ تعجبی وجود ندارد که ناسا نیم‌نگاهی نیز به طراحی فضاپیماهایی داشته باشد که قابلیت حرکت بین سیارات مختلف را داشته باشد. طراحان چنین فضاپیماهایی در این رهگذر چشم به تجربیات ارزشمند فضانوردانی نظیر هریسون اشمیت دارند که با مأموریت‌های تاریخی آپولو برای همیشه ماندگار شدند.

در مریخ به خاطر وزش باد، هیچ گاه لایه‌های ضخیمی از گردوغبار روی سطوح صخره‌ای ایجاد نمی‌شود. این تصویر در نودونهمین روز از مأموریت مریخ نورد «روح» و با استفاده از ابزاری موسوم بهRAT گرفته شده است.

کوهستان‌هایی مرتفع‌تر از دیواره‌های عظیم درهGrand Canyon در کلورادو که گویی سر به فلک کشیده‌اند، خورشیدی درخشان، درخشان‌تر از آن چیزی که روی زمین تجربه می‌شود. صحبت از محیط سیاره‌ای به نام مریخ است که اکنون آمریکا، اروپا و روسیه و سایر شرکای فضایی‌شان خواب‌های مختلفی برای اعزام فضانورد به آن دیده‌اند. دهه 30 قرن حاضر، آغاز رسمی این جاه‌طلبی‌ها عنوان شده است. زمانی که صحبت از فتح مریخ می‌شود، معماهای زیادی نیز شکل می‌گیرد که شاید شمار بالای آنها در سال‌های اخیر موجب شده تا طیف گسترده‌ای از اکتشافات فضایی، سیاره سرخ را هدف بگیرند. در چند دهه اخیر، پرسش اساسی همواره در میان دانشمندان علوم فضایی مطرح بوده است:‌ آیا اساسا رابطه‌ای میان کنکاش در ماه و نخستین اکتشافات در مریخ وجود دارد؟

روی مریخ به دنبال چه چیزی هستیم؟

در مریخ، دانشمندان انتظار تأثیرپذیری‌های محیطی را دارند که هم ماه و هم زمین از آنها بی‌نصیب نبوده‌اند، زیرا سیاره سرخ حد واسطی میان زمین و قمر طبیعی‌اش است. گذشته از آن، در سال‌های اخیر دانش ژئولوژیکی ارتقا یافته بشر درباره مریخ چنین نگرشی را تأیید می‌کند. از زمانی که در جریان مأموریت وایکینگ و پس از آن دوربین‌های فضایی، نخستین تصاویر از مریخ پر رمز و راز در اختیار دانشمندان قرار گرفت، بشر به این نتیجه رسیده است که مشخصه‌های ژئولوژیکی مریخ در نتیجه عوامل درونی و بیرونی این سیاره بوده است. خلاف ماه، مریخ اتمسفر چندان ضخیمی ندارد، به طوری‌که فشار سطحی آن درحدود یک درصد فشار موجود در سطح زمین است. وجود این اتمسفر، تأثیر قابل توجهی بر شکل‌گیری مشخصه‌های محیطی این سیاره داشته است؛ به طوری که این اتمسفر در نقش فیلتر عمل کرده و مانع از ورود ریز اجرام فضایی و شهاب سنگ‌هایی می‌شود که بتوانند حفره‌های کوچکی را در سطح مریخ ایجاد کنند. مطالعات دانشمندان نشان می‌دهد که عمدتا اجرام آسمانی با قطر کمتر از 30 متر امکان عبور از تمسفر مریخ را ندارند. اتفاقا نگاهی به سطح مریخ نیز مؤید این حقیقت است و خلاف ماه، ریز حفره‌های متعدد در سطح این سیاره دیده نمی‌شود. اما در نقطه مقابل آنچه که در مریخ و سطح این سیاره به وفور دیده می‌شود، ذرات گردوغبار شناوری است که همواره در حال وزش هستند. این ذرات گردوغبار ناشی از منابع مختلفی می‌شوند از جمله سطوح صخره‌ای، ریزش سطوح خاکی و برخی فعل و انفعالات شیمیایی. این وضعیت به شکل‌گیری جریان تقریبا همیشگی از ذرات گردوغبار منجر شده که هر نوع کاوشگری انسانی یا غیرانسانی باید از آن اجتناب کنند. مقایسه این وضعیت با آنچه که در کوهستان‌های برفگیر زمین در قالب وزش شدید بادهای مملو از ذرات برف و یخ وجود دارد، نشان از مشکلاتی است که هر نوع کاوشگری با آن روبه‌رو خواهد شد. این دقیقا همان مشکلی است که مریخنوردهای روح و فرصت با آن روبه‌رو بودند.

مقایسه مریخ و ماه، گویای نکات جالب توجه دیگری نیز هست. در حالی که ماه سطحی خشک دارد، ردپای آب مایع در مریخ دیده شده است که نتیجه آن شکل‌گیری منابع گسترده‌ای از مواد جدید در سطح این سیاره است. بررسی‌های آزمایشگاهی نشان داده‌اند که هیچ ماده‌ای در ماه وجود ندارد که اثری از آب روی آن وجود داشته باشد اما در مریخ اوضاع متفاوت است. طیف گسترده کاوشگران فضایی، چه آنهایی که در مدار مریخ مشغول هستند و چه آنهایی که در سطح این سیاره فرود آمده‌اند، آثاری از منابع آبی در سیاره سرخ پیدا کرده‌اند. خاک رس، حاوی آب و نمک‌های سولفات به احتمال فراوان بقایای وجود آب در مریخ است. تفاوت باز هم وجود دارد. خلاف ماه که صخره‌های آن حاوی فلز آهن غیراکسیده است، در مریخ تا دلتان بخواهد رسوباتی از آهن اکسید شده (هماتیت) دیده می‌شود که این خود نشان روشن دیگری از وجود آب در این سیاره است.
به عقیده بسیاری از کارشناسان در حالی که لباس‌های فضانوردی ظاهری جذاب و مملو از هیجان دارند اما در باطن استفاده از آنها کار چندان ساده و مفرحی نیست. این لباس‌ها که دارای لایه‌های مختلفی هستند، باید بر اساس محیطی که قرار است در آن به کار گرفته شوند، فشرده شوند اما این کار سختی‌های حرکتی زیادی را نیز برای فضانوردان ایجاد می‌کند.

دانشمندانی که در پروژه‌های مختلف فتح سرنشین‌دار و بدون سرنشین مریخ حضور دارند، باید خود را آماده پذیرایی از طیف گسترده‌ای از مواد کنند که تنها کسر بسیار جزئی از آنها در ماه دیده می‌شود. آب این قابلیت را دارد که مواد مختلف را جابه‌جا کند و دره‌های پیچ در پیچی را ایجاد کند. در برخی قسمت‌های مریخ، این فرآیند به آب شدن یخ‌های زیر سطحی و راه افتادن جریانی وسیعی از گل منجر شده است.

دشواری‌های رسیدن به مریخ

هریسون اشمیت شاهد زنده مأموریت‌های آپولو است. او در مقایسه شرایط رسیدن به ماه و مریخ می‌گوید: «زمانی که در ماه بودم، احساس بسیار خوبی داشتم. البته رسیدن به این سطح از آرامش به‌واسطه فاکتورهای مختلف بوده است: آمادگی کامل، تمرینات زیاد و وجود این اطمینان‌خاطر که از زمین کاملا تحت حمایت هستیم از جمله این فاکتورها بود. از آن گذشته، ماه از زمین تنها 3 روز و نیم فاصله داشت و اگر بخواهیم با استفاده از همان فناوری راهی مریخ شویم، در بهترین حالت 9 ماه در راه خواهیم بود.»

حتی با استفاده از فناوری پیش‌رانش الکتریکی یا همجوشی باز هم این سفر چندین ماه به طول خواهد انجامید. در نتیجه آنهایی که قرار است راهی مریخ شوند، در مقایسه با خدمه مأموریت‌های آپولو باید از نظر شخصیتی و سطح اعتماد به نفس به مراتب قوی‌تر باشند. البته در این میان نظریه دیگری نیز مطرح می‌شود که در نوع‌خود جالب توجه است. برخی از کارشناسان بر این عقیده‌اند که سفر به مریخ گرچه به مراتب طولانی‌تر از سفر به ماه خواهد بود اما خدمه‌ای که برای این سفر انتخاب خواهند شد آنقدر کارهای مختلف فنی خواهند داشت که شاید زمان چندانی برای در فکر فرو رفتن و تحمل فشارهای روانی ناشی از دوری از زمین و خانواده را نخواهند داشت.

لباسی متفاوت برای رسیدن به مریخ

با توجه به فناوری‌های فعلی که بشر در عرصه اکتشافات فضایی در اختیار دارد، سفر به مریخ، همچون فتح ماه با محدودیت‌های زیادی همراه خواهد بود. استفاده از لباس‌های فشرده فضانوردی، نخستین و یکی از مهم‌ترین محدودیت‌های تکنیکی است که فاتحان آتی مریخ با آن روبه‌رو خواهند شد.

هریسون اشمیت در این خصوص نیز می‌گوید: «در یکی از بخش‌های حساس مأموریت آپولو که در درهTaurus-Littrow این قمر طبیعی زمین انجام شد از لباس فضانوردی موسوم به LB7 Apollo استفاده شد که به فضانوردان این امکان را می‌داد تا طیف گسترده‌ای از امور از پیش تعیین شده را در محیط خشن ماه انجام دهند. با استفاده از ابزاری که در اختیار داشتیم و در قالب یک تیم با یکدیگر کار می‌کردیم، می‌توانستیم نمونه‌برداری‌های مختلفی انجام دهیم و البته این کار را با سرعت خوبی نیز انجام می‌دادیم. فشار درونی لباس فضانوردان در مأموریت‌های آپولو به ازای هر اینچ مربع در حدود 7/3 پوند تنظیم شده بود که معادل یک چهارم فشار اتمسفریک در سطح آب در زمین است. با استفاده از این لباس، فضانوردان می‌توانند با سرعت 6 مایل بر ساعت در محیط‌هایی مشابه ماه حرکت کنند. در تقریبا 18‌‌ساعت اکتشاف روی ماه در حدود 130 کیلوگرم سنگ صخره‌ای جمع‌آوری کردیم. البته آن زمان خیلی دوست داشتم که لباس فضانوردی با امکانات و راحتی حرکتی بیشتری داشته باشم.»

در مجموعه لباس فضانوردی، دستکش‌ها همواره به عنوان مهم‌ترین بخش به شمار آمده‌اند چون از طریق آنها امکان ایجاد التهابات پوستی در دست فضانوردان وجود خواهد داشت. پس باید درباره توسعه فناوری دستکش‌های فضایی کاری انجام داد. هریسون اشمیت می‌گوید: «اگر قصد بازگشت دوباره به ماه و پس از آن فتح مریخ را در سر می‌پرورانیم باید تحولی در این زمینه صورت گیرد.» او در مورد خاطراتش در زمان حضور در ماه می‌گوید: «انعطاف‌پذیری انگشتانم محدود بود و پس از گذشت نیم ساعت، در ناحیه آرنج به شدت احساس خستگی می‌کردم. شرایط به‌گونه‌ای بود که گویی توپ تنیس را مرتب فشار می‌دادم. اما با استراحتی چند ساعته و به لطف شرایط خاص محیطی در ماه که در آن جاذبه یک‌ششم زمین است و جریان خون سریع‌تر است، بار دیگر نشاط اولیه را احساس می‌کردم، اما پس از گشت و‌گذاری تقریبا 9 ساعته در ماه این دستکش‌ها بودند که بشدت آسیب دیده بودند و من را وادار کردند تا از ادامه برنامه دست بکشم.»
بررسی‌های آزمایشگاهی نشان داده‌اند که در ماه هیچ اثری از آب وجود ندارد اما در مریخ شرایط متفاوت است

به عقیده بسیاری از کارشناسان، در حالی که لباس‌های فضانوردی ظاهری جذاب و مملو از هیجان دارند، اما در باطن استفاده از آنها کار چندان ساده و مفرحی نیست. این لباس‌ها که دارای لایه‌های مختلفی هستند، باید بر اساس محیطی که قرار است در آن به کار گرفته شوند، فشرده شوند اما این کار سختی‌های حرکتی زیادی را نیز برای فضانوردان ایجاد می‌کند. اکنون ناسا و سایر مراکز تحقیقاتی فضایی جهان به دنبال طراحی نسل جدید لباس‌هایی هستند که در آنها میزان قابل توجهی از این مشکلات و نارسایی‌ها برطرف شده باشد.

کارشناسان علوم و مهندسی فضایی به این نتیجه رسیده‌اند که توسعه فناوری طراحی و ساخت دستکش‌های فضایی، می‌تواند به ایجاد تحول و سهولت بیشتر در اکتشافات مربوط به ماه و مریخ کمک کند. در حقیقت این ایده در ذهن بسیاری از طراحان هست که دستکشی همچون دستکش مخصوص اسکی‌بازان طراحی شود تا فضانورد آزادی عمل بیشتری احساس کند.

استفاده از تجربه ایستگاه فضایی بین‌المللی در فتح دوباره ماه و رسیدن به مریخ

در مقایسه با 40 سال پیش، فناوری‌های روباتیکی پیشرفت خیره‌کننده‌ای داشته‌اند. در زمان انجام مأموریت‌های آپولو، تکیه اصلی بر فضانوردان و مهارت آنها بود، اما اکنون در ایستگاه فضایی بین‌المللی، استفاده از سیستم‌های روباتیکی و نصب بازوی عظیم روباتیکی این امکان را برای فضانوردان فراهم کرده تا با راحتی بیشتر و دغدغه کمتر وظایف خود را انجام دهند. برای فتح مریخ که در فاصله‌ای قابل توجه از زمین قرار گرفته، انرژی فاکتور بسیار مهمی است. دغدغه اصلی طراحان برنامه فضایی نیز همین موضوع است. اما به نظر می‌رسد تکیه بر دستاوردهای جدید در عرصه علوم روباتیکی می‌تواند تا حد زیادی این نگرانی را برطرف کند. ناسا هم اکنون در حالی که در ایستگاه فضایی بین‌المللی از نسل جدید سیستم‌های روباتیکی استفاده می‌کند، نیم‌نگاهی هم به تکرار آن در برنامه فتح دوباره ماه و پای گذاشتن به مریخ دارد.

تشکیل بهترین تیم فضانوردی

هریسون اشمیت درباره انتخاب تیم فضانوردان در مأموریت‌های آپولو می‌گوید: «40‌سال پیش و بنابر برخی ملاحظات نظیر ضرورت‌های سیاسی که ناشی از رقابت سیاسی میان غرب و شوروی سابق بود، انتخاب فضانوردان به سرعت و بدون فیلترهای خاصی انجام می‌شد. ناسا در آن موقع عمدتا خلبان‌های نظامی و حرفه‌ای را برای این مأموریت‌ها انتخاب می‌کرد و این در حالی بود که فضا و امکانات خاصی برای ارزیابی توانایی و مهارت آنها در محیطی متفاوت از آسمان یعنی فضا وجود نداشت.

اما در برنامهConstellation که ناسا در آن برای بازگشت به ماه و رسیدن به مریخ سرمایه‌گذاری خیره‌کننده‌ای کرده است، انتخاب کاوشگران انسانی حرفه‌ای می‌تواند برگ برنده اصلی باشد. سفر به مریخ در مقایسه با تجربیات به دست آمده در فتح ماه تفاوت‌های زیادی دارند. در این سفر طولانی فضانوردان در دل فضاپیما باید تمرینات فرود و پرواز را بارها و بارها تکرار کنند. از آن گذشته نباید چندان روی حمایت‌های زمینی حساب باز کرد چون حداقل در ارتباطات فضایی، تأخیر 22 دقیقه‌ای وجود خواهد داشت!

سیاره سرخ از روزهای آغازین عصر فضا همواره قبله آمال ماجراجویان فضایی بوده است. داستانهای زیادی درباره موجودات مریخی با آن قیافه های سبزشان نوشته شده و بیشتر آستروبیولوژیست ها امیدوارند که روزی نشانه هایی از حیات را در سطح این سیاره به ظاهر مرده پیدا کنند. امروز معجونی از بهترین ایده‌های مهندسی بشر در حال کشف اسرار بیشتری از سیاره بهرام (مریخ) است اما گویا همه اینها کافی نیست و ما هر سال شاهد ارسال کاوشگر جدیدی به سمت این سیاره هستیم. بگذارید نگاهی به جدیدترین تلاشهای بشر برای سفر به مریخ بیاندازیم.

چند هفته اخیر دنیای کاوش‌های فضایی زیر سلطه نام مریخ بود. بار دیگر ترافیکی در ماموریت‌های مریخ به وجود آمد که این سیاره و اخبار مربوط به آن را در صدر رویدادهای علمی ‌نشاند. البته آغاز همزمان ماموریت‌هایی که عازم مریخ هستند تصادفی نیست.کافی است نگاهی به مدار این سیاره و زمین به دور خورشید بیندازید تا علت این امر را متوجه شوید.

زمین و مریخ، خورشید را با سرعت‌های مختلف و روی مدارهایی با فاصله‌های متفاوت دور می‌زنند و بنابراین فاصله آنها نسبت به هم در این مسیر دائما تغییر می‌کند و کم و زیاد می‌شود. دورترین حالت، زمانی اتفاق می‌افتد که این دو سیاره در دو سوی خورشید قرار داشته باشند اما هر دو سال یک‌بار مریخ به مقابله خود با زمین نزدیک می‌شود یعنی حالتی که در آن خورشید، زمین و مریخ به ترتیب روی یک خط قرار می‌گیرند و در این شرایط فاصله زمین و مریخ به حداقل خود می‌رسد، بنابراین اگر کسی بخواهد کاوشگری را به سمت مریخ اعزام کند، باید این کار را در بازه زمانی مشخصی پیش از مقابله مریخ و زمین انجام دهد. به این ترتیب مجموعه فاصله‌ای که سفینه باید طی کند به کوتاه‌ترین حالت ممکن و در نتیجه زمان این سفر نیز به حداقل می‌رسد به همین دلیل اگر سازمان‌های فضایی برنامه‌ای برای سفر به مریخ داشته باشند در چنین بازه زمانی آن را آغاز می‌کنند. امسال و در آستانه مقابله مریخ دو ماموریت از سوی دو آژانس فضایی که زمانی دو قطب رقابت های فضایی را تشکیل می‌دادند آماده پرتاب به سوی مریخ بود.

...فوبوس ـ گرانت

 

ابتدا روس‌ها پس از سال‌ها دوری از عرصه کاوش‌های روباتیک، شانس خود را برای سفر به مریخ امتحان کردند.۱۸ آبان سال جاری پایگاه فضایی بایکونور شاهد آغاز سفر ماموریت روسی فوبوس ـ گرانت بود؛ ماموریتی که می‌توانست نقطه عطفی در ماموریت‌های شناسایی مریخ به شمار برود. روس‌ها پس از ۱۵ سال تصمیم گرفته بودند دوباره دست به کاوش‌های فضایی روباتیک در اعماق فضا بزنند.

مریخ در دوره اوج رقابت‌ها و کاوش‌های فضایی، برای روسیه (شوروی آن زمان) یکی از اهداف مهم به شمار می‌رفت. اما آنها چندان در سفر به مریخ موفق نبودند. ۱۶ ماموریت از مجموع ماموریت‌های آنها که به مقصد سیاره سرخ طراحی شده بود شکست خورد و گویی مریخ حاضر نبود درهای خود را به راحتی به روی روسیه باز کند. به همین دلیل این بار و پس از ۱۵ سال دوری از اکتشافات سیاره‌ای و پس از ۱۶ شکست، روس‌ها با ماموریتی ویژه و تاریخی به میدان آمدند. هدف این ماموریت اما خود مریخ نبود. بلکه فوبوس، یکی از ۲ قمر کوچک مریخ هدف کاوش‌های فضایی این فضاپیما بود.

اگر همه چیز طبق برنامه پیش می‌رفت، قرار بود زمانی که این کاوشگر به مدار مریخ می‌رسد به سمت مدار فوبوس رفته و در آنجا در مداری مشخص مدارگرد خود را پارک کند. کاوشگر کوچکی از این سفینه جدا می‌شد و بر سطح قمر فوبوس فرود می‌آمد و با کمک بازوهای مکانیکی و روباتیک خود مقداری از خاک این قمر را جمع و در کپسولی ذخیره می‌کرد و در نهایت آن را به مدار این قمر جایی که فضاپیمای مادر منتظر بود می‌فرستاد تا سفرش را این بار در مسیر زمین آغاز کند. این محموله با ارزش قرار بود به زمین باز گردد و در نهایت برای اولین بار دانشمندان نمونه‌های جمع‌آوری شده از این قمر را در آزمایشگاه‌های مجهز زمینی بررسی کنند. کاوشگر فضایی فوبوس گرانت، اما در راه خود به سوی مریخ میهمانی را نیز با خود حمل می‌کرد؛ یک ماهواره مدار گرد مریخ متعلق به آژانس فضایی چین قلمدوش این فضاپیمای عازم مریخ بود.

متاسفانه داستان هیجان‌انگیز این ماموریت اندکی پس از پرتاب به حالت تعلیق در آمد. سفینه بلافاصله پس از پرتاب و در مدار زمین ارتباطش را با ایستگاه کنترل زمینی از دست داد. تلاش‌ها برای برگرداندن آن موفق نبود، اگرچه اخیرا سیگنال‌هایی از آن دریافت شده است، اما هنوز شانس کمی‌وجود دارد که بتواند ماموریتش را به انجام برساند، به این ترتیب روسیه در آستانه چشیدن هفدهمین شکست از سیاره سرخ قرار دارد.

 

...کنجکاوی 

اما در نیمکره غربی داستان به طریق دیگری پیش رفت. پایگاه فضایی کیپ کندی در ایالات فلوریدا بار دیگر شاهد غرش موتورهای پرتابگر اطلس ۵ بود که بر فراز خود آخرین و پیشرفته‌ترین نمونه از مریخ‌نوردهای ناسا را به سمت مریخ حمل می‌کرد.

این مریخ‌نورد که آزمایشگاه علمی‌مریخ یا curiosity به معنی کنجکاوی خوانده می‌شود با موفقیت مدار زمین را ترک گفت و مسافرت طولانی ۵۶۷ میلیون کیلومتری خود را به مقصد مریخ آغاز کرد. اگر همه چیز بخوبی پیش برود این فضاپیما ۱۶ مرداد سال آینده باید مراحل پیچیده فرود خود را آغاز کند. برخلاف مریخ‌نوردهای دوقلوی ناسا که سال ۲۰۰۳ به مریخ رفتند، این بار از فناوری کاملا متفاوتی برای فرود استفاده خواهد شد. وزن این مریخ‌نورد حدود ۹۰۰ کیلوگرم است و به دلیل همین وزن زیاد در مقایسه با نمونه قبلی که تنها حدود ۱۷۴ کیلوگرم وزن داشت، استفاده از سیستم کیسه‌های هوا کارآمد نیست. به همین دلیل برای فرود از یک سامانه فرود، شامل موتورهای معکوس‌کننده استفاده می‌شود؛ زمانی که مریخ‌نورد به نزدیکی سطح رسید و در دو مرحله با جو مریخ برخورد و پس از آن چترهای نجات سرعت آن را کم می‌کنند. در ادامه موتورهای جنبی شروع به کار می‌کنند تا سرعت فرود مریخ‌نورد کاهش پیدا کند و چرخ‌های آن به آرامی‌سطح مریخ را لمس کند. 

 مراحل فرود مریخ نورد کنجکاوی بر سطح سیاره بهرام

محل فرود این مریخ‌نورد دهانه‌ای به نام دهانه گیل (Gale) خواهد بود. بررسی‌های مداری دهانه گیل نشان داده است که علاوه بر وجود یک آبرفت باستانی، سنگ‌های کوهستان مرکزی آن نیز تنوع بسیار جذابی از سنگ‌های مختلفی مربوط به دوره‌های متفاوت زمین‌شناختی سیاره سرخ را در خود نهفته دارد.

مریخ‌نورد کنجکاوی، با کمک ۱۰ ابزار علمی ‌خود با دقت به بررسی محیط اطرافش خواهد ‌پرداخت. علاوه بر سیستم‌های رایجی مانند سامانه هواشناسی و دوربین‌های دقیق بصری، مجموعه‌ای از طیف‌سنج‌ها و همچنین یک واحد ویژه برای بررسی میزان تشعشعات مریخ روی این آزمایشگاه نصب شده است. بررسی این تشعشعات از آن جهت مهم است که در سفر آینده انسان به مریخ دانستن مقدار دقیق این تابش‌ها که برخی از آنها می‌توانند برای بدن موجود زنده زیانبار باشند، بسیار مهم است. 

 

یکی از هیجان‌انگیزترین بخش‌های این مریخ‌نورد، آزمایشگاه روی عرشه آن است. این مریخ‌نورد علاوه بر این‌که با کمک یک لیزر قوی می‌تواند لایه‌های سطحی را تبخیر و به ثبت طیف آنها بپردازد، با کمک بازوی دو و نیم متری‌اش می‌تواند سطح سنگ‌ها را تراش داده و حفاری کند و از آنها نمونه‌برداری کند. نمونه‌های جمع‌آوری شده با کمک این بازو به یکی از ۲ سامانه بررسی علمی ‌و زمین‌شناختی مستقر روی عرشه مریخ‌نورد منتقل شده و آنجا با دقت زیاد و در محیطی کنترل‌شده آزمایش‌ می‌شوند.

هدف نهایی این ماموریت این است که نشانه‌هایی از مولکول‌های پیچیده آلی پیدا کند تا ردی از حیات باستانی مریخ که این روزها احتمال وجودش را کسی رد نمی‌کند، بیابد. مجموعه دستاوردهای این مریخ‌نورد در زنجیره‌ای از تحقیقات قرار می‌گیرند که انسان را به پاسخ این پرسش که آیا مریخ زمانی (در گذشته یا اکنون) میزبان حیات بوده است نزدیک می‌کند.


ناسا برای طراحی، ساخت و پرتاب این مریخ‌نورد حدود دو ونیم میلیارد دلار (تقریبا معادل سه هزار میلیارد تومان!) هزینه کرده است. اگر همه چیز در روز ۱۶ مرداد بخوبی پیش برود و مریخ‌نورد با موفقیت بر سطح مریخ فرود آید، یافته‌هایش می‌تواند در درازمدت ارزش بسیار بیشتری از هزینه انجام شده برای آن به همراه داشته باشد. اما این موضوعی است که باید صبر کرد و دید. تا آن موقع اگر آسمان پرستاره، سیاره سرخ‌فام منظومه شمسی را دیدید، به یاد بیاورید که معجونی از بهترین ایده‌های مهندسی بشر هم‌اکنون در حال سفر برای کشف اسرار بیشتری از آن است.

_{به نقل از : دانش فضایی}

آزمایشگاه علمی مریخ یا همان Curiosity که به عنوان جدیدترین مریخ نورد ناسا در حال سخت و آماده سازی می باشد به عنوان یکی از بخش های اصلی برنامه های بلند مدت ناسا و اکتشافات ربوتیک سیاره مریخ به شمار می آید. بر طبق برنامه ریزی ها این ماموریت برای اواخر سال 2011 برنامه ریزی شده و مریخ نورد از کیپ کاناورال فلوریدا به سوی مریخ پرتاب می شود. همچنین بر اساس محاسبات در آگوست سال 2012 در یکی از جذاب ترین نقاط مریخ فرود خواهد آمد.

از جمله اهداف اصلی Curiosity که در واقع یک آزمایشگاه متحرک و بسیار مجهز است ارزیابی شرایط مریخ می باشد به گونه ای که تمامی تردیدها و ابهامات را در رابطه با شرایط حیات در این سیاره برطرف نماید. این مریخ نورد به ما خواهد گفت که آیا محیط مریخ قادر به پشتیبانی حیات میکروبی بوده و در صورت پاسخ مثبت آیا هنوز هم امکان حیات در این سیاره وجود دارد یا خیر. درواقع این ماموریت به ما کمک خواهد نمود تا به درک بهتری نسبت به شرایط حیات در سیاره مریخ دست یابیم.

1- این مریخ نورد در چه اندازه ای ساخته شده است؟

Curiosity در اندازه ای بسیار بزرگتر از مریخ نوردهای پیشین یعنی Spirit ، Opportunity و Pathfinder طراحی شده است. این مریخ نورد دارای طولی درحدود 2 برابر (در حدود 2.8 متر) و وزنی معادل 4 برابر مریخ نوردهای روح و فرصت می باشد که در سال 2004 در مریخ فرود آمدند. Pathfinder نیز از لحاظ اندازه در حدود یک اجاق مایکروویو بود و در سال 1997 در مریخ فرود آمد.

2- curiosity دقیقاً در چه نقطه ای از مریخ و چطور فرود خواهد آمد؟

در نوامبر سال 2008 ، پس از برسی ها، بهترین نقاط برای فرود مریخ نورد به 4 نقطه در سیاره سرخ محدود گردید . تمامی این نقاط دارای یک وجه مشترک و بسیار مهم بودند. نقاط باستانی که در گذشته مریخ احتمال وجود آب در این اماکن وجود داشته است. از بین این 4 مکان، ناسا نقطه ای که بر اساس شواهد جغرافیایی دارای مناسب ترین و بالاترین احتمال شرایط حیات است را برخواهد گزید. البته این مکان بایستی دارای شرایط مناسبی برای فرود مریخ نورد نیز باشد.

سیستم فرود مریخ نورد تا حد زیادی شبیه به هلیکوپترهایی است که به عنوان جرثقیل های هوایی برای حمل اشیای سنگین مورد استفاده قرار می گیرند. در نزدیکی سطح مریخ، پس از اینکه چتر نجات سرعت فرود فضاپیما را کاهش داد، یک سیستم موشکی در آخرین لحاظ فرود فعال خواهد شد و فرود نهایی مریخ نورد را ممکن خواهد ساخت. این سیستم بر خلاف سیستم های پیشین ( که بر مبنای کیسه های هوا در اطراف مریخ نوردها تعبیه شده بود) این امکان را فراهم نموده که یک مریخ نورد بسیار بزرگ و سنگین را به سلامت در سطح سیاره فرود آورد. سایر نوآوری های بکار رفته در سیستم فرود فضاپیما نیز امکان فرود در محدوده ای کوچکتر و با دقت بسیار بالاتر نسبت به ماموریت های پیشین را مهیا ساخته است.

3- این مریخ نورد دارای چه تجهیزات و قابلیت هایی است؟

Curiosity از 10 ابزار علمی پیشرفته برای تست سنگ ها و صخره ها ، خاک و اتمسفر مریخ استفاده خواهد نمود. یک سیستم لیزری از فاصله دور، بخش هایی از سنگ را تبخیر نموده و ابزار دیگری به دنبال ترکیبات آلی، جسم مورد نظر را جستجو می نماید. سایر ابزارها از جمله دوربین های سوار بر دکل مریخ نورد، برای مطالعه جسم مورد نظر از فاصله دور، ابزارهای مبتنی بر بازوهای مریخ نورد برای مطالعه مواردی که لمس می شود و ابزارهای تحلیلی درونی مریخ نورد، ترکیبات سنگ ها و نمونه های خاک به دست آورده از مته و بیل مخصوص دستگاه را آنالیز می نمایند.

4- چرخ های بزرگ این مریخ نورد دارای چه ویژگی هایی می باشند؟

هر یک از 6 چرخ Curiosity دارای یک موتور محرک مستقل می باشد. همچنین دو چرخ جلویی و دو چرخ عقب دارای موتورهای کنترلی مستقل از یکدیگر نیز می باشند. این موتورهای کنترلی مریخ نورد را قادر به چرخش 360 درجه در یک مکان ثابت در سطح مریخ می نمایند. قطر چرخ های Curiosity در حدود 2 برابر قطر چرخ هایی است که برای مریخ نوردهای روح و فرصت استفاده شده بود. این ویژگی Curiosity را قادر خواهد ساخت تا از موانعی با ارتفاع بیشتر از 75 سانتی متر به راحتی عبور نماید.

5- درباره سیستم تامین انرژی مریخ نورد توضیح دهید ؟

یک باطری اتمی در Curiosity تعبیه شده است که آنرا قادر می سازد تا بیش از یکسال کار کند و پس از آن مریخ نورد تنها بوسیله سیستم های انرژی خورشیدی به کار خود ادامه خواهد داد.

منبع : سایت نجوم ایران

ترجمه پگاه شاملو از سایت رسمی ناسا

برای دیدن عکس در اندازه واقعی اینجا کلیک کنید .

چه چیزی این رگه‌ی غیر عادی سنگی را روی مریخ به وجود آورده است؟ فرضیه‌ی پیش‌رو این است که این لایه ی نازک سنگی که « Homestake » خوانده می‌شود از جریان ماده‌ای مایع به‌جا مانده است مانند بیشتر رگه های معدنی که روی زمین هم وجود دارند. و گزینه‌‌ی ممکن برای مایع جاری ، آب است. پس این رگه‌ی معدنی سرشار از کلسیم و سولفور، آخرین مدرک از احتمالات رو به رشدی است که می‌گوید بخشی از مریخ در گذشته اب داشته است. این مدارک این فرضیه‌ را که مریخ یک بار شرایط میزبانی حیات را داشته است افزایش می‌دهد. تصویر بالا چشم‌اندازی در نزدیکی لبه‌ی غربی  دهانه ی برخوردی ایندیوراست که  مریخ نورد فرصت،که اکنون هم در حال کاوش روی مریخ است، آن را گرفته است. تصویر کوچک تر نمای نزدیک رگه معدنی که به تازگی کشف شده است را نشان می‌دهد.

امتیاز تصویر:  Mars Exploration Rover Mission, NASA, JPL, Cornell

پردارش تصویر: Kenneth Kremer, Marco Di Lorenzo

Today's APOD in English