دورترین کهکشان رصد شد..

پژوهشگران در این باره اعلام کردند مشاهده این کهکشان به ما نشان می دهد اوضاع جهان پس از وقوع انفجار بزرگ در چهارصد و هشتاد میلیون سال قبل چگونه بوده است.

اخترشناسان اعلام کردند تلسکوپ فضایی هابل موفق شده است دورترین کهکشان را در فضا رصد کند. این کهکشان سیزده میلیارد و دویست میلیون سال نوری از کره زمین فاصله دارد و به دانشمندان در خصوص پیدایش جهان دیدگاه جدیدی می دهد.

پژوهشگران در این باره اعلام کردند مشاهده این کهکشان به ما نشان می دهد اوضاع جهان پس از وقوع انفجار بزرگ در چهارصد و هشتاد میلیون سال قبل چگونه بوده است.

گارث ایلینگورث اخترشناس دانشگاه کالیفرنیا در سانتا کروز در این باره گفت رصد اخیر تلسکوپ هابل ما را به کهکشانهای نخستین بسیار نزدیک کرده است. ایلینگورث و همکارانش از تلکسوپ هابل برای پیگیری تغییرات ایجاد شده در کهکشانها در فاصله زمانی چهارصد و هشتاد تا ششصد و پنجاه میلیون سال پس از وقوع انفجار بزرگ استفاده می کنند. این پژوهشگران تا کنون به این نتیجه رسیده اند که شمار ستاره هایی که طی این دوره زمانی به وجود آمده است در مقایسه با سایر دوره های زمانی بسیار زیاد بوده است.

دو خبر جالب دیگر را در ادامه بخوانید .

رصدخانه جمینی
 

داشتن دو چشم بهتر از داشتن فقط یک چشم است. به‌همین دلیل تلسکوپ‌های نور مریی/فروسرخ جمینی، دوقلو هستند؛ اما دوقلوهایی که به‌اندازه یک اقیانوس از یکدیگر فاصله دارند. باوجود این فاصله زیاد این دو به کمک هم می‌توانند سراسر آسمان را پوشش دهند. جمینی جنوبی در شیلی و جمینی شمالی (که در تصویر مشاهده می‌کنید) در بالای آتشفشان خاموش موناکی در هاوایی قرار گرفته است. 7 کشور مالکیت جمینی را در دست دارند.

تلسکوپ‌های فضایی کورات و کپلر

"به ادامه مطلب بروید ..." 

تلسکوپ فضایی پلانک متعلق به آژانس فضایی اروپا (ESA) چندی قبل
انتشارات مایکرویو مرموز و اشکال جزیره مانندی از ستارگان را در
کهکشان راه شیری ثبت کرد. 
«کریزیستوف گورسگی» از محققان آزمایشگاه پیشرانش جت (JPL) ناسا می گوید:
تلسکوپ پلانک جنبه های دیدنی و حیرت انگیزی از کهکشان راه شیری را 
آشکار می کند. در این تصاویر انتشارات مه آلود ریزموج (مایکروویو) در اطراف مرکز 
کهکشان دیده می شود.

به گفته وی، انتشارات مه آلود ریزموج در طول موج های کوتاه روشن تر از 
نورهای مشابهی هستند که در سایر نقاط کهکشان ساطع می شوند. 
این انتشارات از نقطه ای در قلب کهکشان ساطع می شوند و شبیه شکلی
 از انرژی نور هستند که در هنگام شتاب الکترون ها در میدان مغناطیسی
 تولید می شوند. محققان به طور دقیق موفق به کشف منبع اصلی
 انتشارات مه آلود نشده اند،
 اگرچه ابرنواختر، تندبادهای عظیم کهکشانی یا ماده تاریک به عنوان 
منابع احتمالی مطرح شده اند. تلسکوپ پلانک همچنین مناطقی از گاز سرد 
(عمدتا هیدروژن) را در کهکشان راه شیری کشف کرده که به گفته محققان،
احتمالا محل شکل گیری ستارگان جدید است. هیدروژن مولکولی
سوخت مورد نیاز در فرآیند شکل گیری ستارگان است و کشف ابرهای ناشناخته از
منواکسید کربن به درک بهتر از نحوه تولد ستارگان در کهکشان راه شیری کمک می کند.
تلسکوپ فضایی پلانک در سال 2009 به فضا پرتاب شد.
محققان از تصاویر و داده های این تلسکوپ در کنار اطلاعات به دست آمده از 
کاوشگر ویلکینسون ناسا برای تجزیه و تحلیل نوسانات کوچک در پس زمینه کیهانی
 استفاده می کنند.
منبع :isna

تعجب نکنید؛ چون هیچ ادعایی در کار نیست و قرار هم نیست ناسا به ایران اسباب کشی کند اما مرور گوشه ای از لیست ایرانیان فعال در نــاسا گویای حق آب و گل داشتن ایرانی ها در آن سازمان فضایی بزرگ هست که جای بسی تامل دارد ...

پروفسور محمد جمشیدی، مدیر برنامه های داخلی ایستگاه فضایی ناسا
و همچنین مدیر کنترل تکنیک ایستگاه فضایی ناسا

فیروز نادری، مدیر برنامه اجرایی سیاره مریخ در ایستگاه فضایی ناسا

حمید برنجی، عضو پژوهشگران ایستگاه فضایی ناسا

قاسم اسرار، عضو هیئت مدیره ایستگاه فضایی ناسا

کاظم امیدوار، عضو پژوهشگران ایستگاه فضایی ناسا

رضا غفاریان، مهندس لابراتوار نیرو محرکه جت ایستگاه فضایی ناسا

پروفسور پرویز معین، رئیس موسسه مرکزی تحقیقاتی دانشگاه ناسا در آمریکا

پروفسور صمد حیاتی، عضو هیئت مدیره ایستگاه فضایی ناسا

خانم آزاده تبازاده، دانشمند ارشد فیزیک ایستگاه فضایی ناسا




عبد الحمید کریمی، فعالیت در بخش ساخت موشک های فضایی در ناسا



خانم دکتر مقدم، فعالیت در آزمایشگاه پیشرانش جت بر روی رادارها در ناسا

.

.

.

در گزارش ها آمده ؛ حدود 70 الی 80 ایرانی در ناسا فعالیت دارند

و طبق آخرین آماری که گرفته شده و در روزنامه space چاپ شده

43 درصد از کادر پژوهشی ناسا از پژوهشگران ایرانی می باشند!

مرکز کهکشان ما – راه شیری - واقعا ساکت و آرام است. درحالی که بسیاری از کهکشانها ها دارای سیاهچاله ای فعال در مرکز خود هستند  که پرتوهای قوی الکترو مغناطیس تابش می کنند و یا جتهای پر انرژی ماده از آنها به بیرون فوران می کند. ولی گویا سیاهچاله ی خاموش مرکز کهکشان ما نیز دارد خود را تکان می دهد! 300 سال پیش، با یک فوران بزرگ، سیاه‌چاله‌ی مرکزی کهکشان راه شیری از خواب بیدار شد. این امر نشان می‌دهد که این سیاهچاله هم‌اکنون در دوران کم فعالیت خود به سر می برد. چرا سیاه‌چاله مرکزی کهکشان ما اینچنین آرام است؟ دانشمندان دریافته‌اند که این سیاه‌چاله در گذشته فعال‌تر بوده است و شاید اکنون بعد از یک فوران بزرگ در دوران آرامش به سر می‌برد.  داده‌هایی که از سال 1994 تا سال 2005 جمع‌آوری شده‌است، نشان می‌دهند که ابرهای گازی نزدیک سیاه‌چاله مرکزی در واکنش به تشعشع پرتو X که از محیط بیرون سیاه‌چاله می‌تابد به سرعت تابناک و سپس خاموش می‌شوند. وقتی گاز با حرکت مارپیچی به درون سیاه‌چاله فرو می‌ریزد، دمای آن تا میلیونها درجه زیاد می‌شود و شروع به تابش پرتو X می‌کند. هر قدر ماده بیشتری اطراف سیاه‌چاله باشد تشعشع پرتو X شدیدتر است. مرکز کهکشانمان در طول موج رادیویی300  سال طول می‌کشد تا پرتو X فاصله بین سیاه‌چاله‌ی مرکزی کهکشان، (*Sagittarius A)، و ابر بزرگی که سیاه‌چاله را احاطه کرده است، ( Sagittarius B2)، را طی کند و موجب واکنش ابر شود. هنگامی ‌که پرتو X به ابر می‌رسد به اتم‌های آهن برخورد کرده و الکترون‌های نزدیک هسته را برانگیخته می‌کند. با بازگشت الکترون‌ها به مدارهای اولیه، اتم‌ها پرتو X تابش می‌کنند و ابر روشن می‌شود. این روشنایی به معنی تابش نور است. با عبور پالس پرتو X ابر دوباره به روشنایی اولیه خود باز می‌گردد در Sagittarius B2 منطقه ای به وسعت تنها 10 سال نوری وجود دارد که ظرف پنج سال روشنایی آن به طور قابل ملاحظه‌ای زیاد شده است. دانشمندان با تجزیه خط طیفی پرتو X آهن دریافته‌اند که ذرات زیراتمی نمی‌توانند مسبب این تابش باشند.

بنابراین، احتمالا سیاه‌چاله 300 سال پیش فوران عظیمی داشته است. مرکز کهکشان 26000 سال نوری از زمین فاصله دارد و این به این معنا است که ما وقایعی را می‌بینیم که 26000 سال قبل اتفاق افتاده‌اند. سال گذشته ستاره شناسان با استفاده از مشاهدات چاندرا از انعکاس پرتو X نشان دادند که این سیاهچاله، 50 سال پیش فروان عظیمی از پرتو X داشته است. فوران 300 سال پیش در مقایسه، 10 برابر روشن‌تر از فوران 50 سال پیش بوده است. در آن هنگام این جرم یک میلیون بار درخشنده‌تر بوده است. دانشمندان هنوز نمی‌دانند چرا فعالیت *Sagittarius A این‌طور زیاد تغییر می‌کند.

یکی از احتمالات مطرح شده این است که انفجار یک ابرنواختر نزدیک به سیاهچاله در چند قرن پیش، باعث فرستاده شدن گاز به سمت آن شده است و فرو رفتن داخل سیاهچاله و ایجاد یک فورانِ موقتی قدرتمند، سیاه‌چاله را از خواب بیدار کرده است. با این حال، انرژی تابیده شده از اطراف سیاهچاله‌ی مذکور، هزاران میلیون بار ضعیف‌تر از سیاه‌چاله‌های مرکزی سایر کهکشان‌ها است. این‌که چرا *Sagittarius A با جرمی بیش از چهار میلیون برابر خورشید بسیار آرام است، همچنان به صورت یک راز باقی مانده است.

بر گرفته از :

http://www.universetoday.com

 ترجمه از :
مهدی (سهیل)خان محمدی 

ستاره شناسان با استفاده از ماهواره اروپایی کوروت 10 سیاره دیگر را در خارج از منظومه شمسی شناسایی کردند که به این ترتیب تعداد سیارات خارجی شناخته شده به 561 عدد رسید .

در میان این سیارات ، یک سیاره در مدار یک ستاره غیرمعمول جوان و دو سیاره هم اندازه نپتون در اطراف یک ستاره واحد مشاهده شده است.
ماهواره کوروت این سیارات را با اندازه گیری افت ناچیز نور ستاره مرکزی به هنگام عبور سیاره از برابر آن ( از منظر زمین) شناسایی کرد. این ماهواره تاکنون 23 منظومه را پیدا کرده است.
کنترل این ماهواره که در سال 2006 پرتاب شد با سازمان فضایی فرانسه است. این ماهواره کمی پیش از کپلر، ماهواره مشابه سازمان فضایی آمریکا (ناسا) وارد مدار شد.
کوروت ابتدا قرار بود تا اواسط سال 2008 فعال باشد اما ماموریت آن اکنون تا سال 2013 تمدید شده است.
این ماهواره نه تنها جای خود را به عنوان یک شکارچی سیارات تثبیت کرده است بلکه از آن به عنوان یک ابزار دقیق 'اخترلرزه شناسی' - مطالعه ترکیب ستارگان براساس نوری که ساطع می کنند - یاد می شود.
در تازه ترین مجموعه کشف شده، هفت عدد از این سیارات از نوع به اصطلاح 'مشتری های داغ' هستند؛ یعنی غول های گازی از نوع مشتری که بسیار به ستاره مرکزی نزدیکترهستند و مدار خود را ظرف چند روز کامل می کنند.
دو سیاره دیگر در مدار ستاره ای به نام کوروت-24 می گردند که قطر آنها برابر است و حدودا 4/1 برابر نپتون هستند و مدارهای خود را به ترتیب هر پنج و 12 روز یک بار کامل می کنند.
یکی از مشتری های داغ حول ستاره ای به نام 'کوروت-18' می گردد که تصور می شود فقط 600 میلیون سال قدمت داشته باشد. این سیاره به خصوص نظر اخترفیزیکدان ها را جلب کرده است زیرا با کمک آن می توانند اطلاعات زیادی درباره مراحل اولیه تشکیل سیارات به دست آورند.
'سوزان آیگرین' اخترفیزیکدان دانشگاه آکسفورد که بخشی از تیم کوروت است، گفت: اگر بخواهیم شرایطی را که این سیارات در آن شکل گرفتند ، درک کنیم، باید آنها را ظرف چندصد میلیون سال اول تشکیل آنها ، مطالعه کنیم.

پذیرش شکست در یکی دیگر از تلاش‌های روسیه برای سفر به مریخ آنقدر برای مهندسان آژانس فضایی روسیه٬ راسکوسموس٬ سنگین آمده که برای کم کردن بار فشار ملی برخود٬ تلاش دارند تا نگاه‌ها را متوجه دسیسه‌های دشمن کنند. این ادعای راسکوسموس تا چه حد می‌تواند حقیقت داشته باشد؟

هنوز یک هفته‌ای از خبر جنجالی چینی‌ها مبنی بر جاسوسی یک فضاپیمای آزمایشی آمریکایی از کپسول تازه پرتاب شده‌شان به مدار زمین نمی‌گذرد که روس‌ها هم با ادعایی عجیب و غریب وارد میدان شدند.برخی از دانشمندان و مهندسان دست‌اندرکار پروژه ناموفق فوبوس ـ گرانت مدعی شدند که فضاپیمای بی‌همتای آنها قربانی یک خرابکاری فضایی شده است.

تئوری این دانشمندان این است که آمریکایی‌ها با استفاده از تجهیزات راداری بسیار قوی، باعث شده‌اند مدارهای الکترونیکی کاوشگر فضایی فوبوس ـ گرانت مختل شود.فوبوس ـ گرانت نخستین کاوشگر فضایی سیاره زمین به مقصد فوبوس، یکی از دو قمر عجیب و نامتعارف مریخ بود که می‌بایست بر سطح آن فرود آمده و ضمن نمونه‌برداری از سطح این قمر به بررسی آن بپردازد.

اما همه این برنامه‌های بلندپروازانه روسی با روشن نشدن موتور این کاوشگر برای فرار از میدان گرانشی زمین ناکام ماند و باعث شد میلیون‌ها دلار پول روس‌ها در مسیر سقوط به زمین آتش بگیرد و بسوزد. این کاوشگر سرانجام و در اوایل هفته جاری سقوط کرد و باقیمانده‌هایی از آن به داخل اقیانوس آرام فرو افتادند.

در سال گذشته شکست های پیاپی روس هادر برنامه‌های فضایی‌شان باعث شده که برخی از آنها به روش به ارث رسیده از نظام کمونیستی سابقشان، چشم‌ها را متوجه عوامل مرموزی در خارج از مرزهای کشور پهناورشان کنند.
 اما در میانه این توهم توطئه فراگیر، پژوهشگری به نام الکساندر زاخارف از اکادمی علوم و تحقیقات فضایی روسیه یعنی همانجایی که کاوشگر فوبوس ـ گرانت در آن طراحی و ساخته شده، معتقد است که از نظر فنی هیچ کشوری در دنیا توانایی ساخت راداری آنچنان پرقدرت را که بتواند از فاصله ۲۰۰ کیلومتری سیستم‌های الکترونیکی یک کاوشگر فضایی، مختل کند، ندارد.

کاوشگر فضایی فوبوس ـ‌گرانت پس از پرتاب از زمین در مداری با ارتفاع متوسط 200 کیلومتر از سطح زمین پارک شده بود تا در زمان برنامه‌ریزی شده و با روشن کردن موتورهایش راهی سفر طولانی خود به مقصد مریخ شود.زاخارف همچنین معتقد است که انتصاب شکست در یک کار بزرگ علمی به خارج از مرزهای کشور یک ریاکاری بزرگ برای سرپوش گذاشتن بر ضعف‌های فنی یا مدیریتی آژانس فضایی روسیه است.

ویکتور ساورسکی محقق دیگری از همان اکادمی نیز معتقد است امکان مختل کردن یک کاوشگر فضایی توسط تابش‌های الکترومغناطیسی وجود ندارد. او تاکید می‌کند که سامانه های الکتریکی و کامپیوتری به کار رفته در کاوشگران فضایی عمدتا برای کار در محیط خشن فضایی ساخته شده‌اند. در فضای ماوراء جو سطح تابش امواج پرتوان الکترومغناطیسی مانند امواج میکروویو و تابش‌های گاما و ایکس بسیار زیاد است و از آن گذشته همه اجرام فضایی در معرض برخورد با ذرات پرانرژی و باردار بادهای خورشیدی قرار دارند.

اما با وجود همه این اظهارنظرهای کارشناسانه ولادمیر پوپووکین، رئیس آژانس فضایی روسیه، راسکوسموس، معتقد است نیروهای ویژه‌ای از نیم‌کره غربی بر کاوشگر تابیده و موجبات سقوط این فضاپیما را فراهم کرده است. او همچنین افزوده که قصد تهمت زدن به کشور خاصی را ندارد اما همه می‌دانند که این روزها تجهیزات متنوعی برای ضربه زدن به محموله‌های فضایی در مدار زمین وجود دارد.

روس‌ها اولین ملتی بودند که شهامت اعزام فضاپیماهایی به مقصد مریخ را داشته‌اند. از ابتدای عصر فضا تا کنون روس‌ها حدود ۲۰ بار تلاش کرده‌اند تا کاوشگران رباتیکی را عازم سیاره سرخ نمایند اما همه آن ماموریت‌ها با شکست روبرو شده است. شاید که مریخ٬ خدای جنگ منظومه شمسی٬ این کشور را نفرین کرده باشد.

فوبوس-گرانت تنها محموله‌ای نبود که در اثر این ناکامی فضایی به اقیانوس سقوط کرد. این کاوشگر فضایی یک مدارگرد چینی به نام اینگ‌هو-۱ را به همراه یک محموله زیستی کوچک که از طرف انجمن سیاره شناسی تدارک دیده شده بود را بر دوش خود حمل می‌کرد. ناگفته پیداست که این دو مسافر فوبوس - گرانت نیز به دنبال وسیله نقلیه بدشانس خود به اقیانوس سقوط کردند.

در این میان کپسول زیستی بین سیاره‌ای را می‌شد یک قدم بزرگ در راه بررسی و امکان سنجی مسافرت بین سیاره‌ای محسوب کرد. قرار بود این کپسول کوچک سه سال تمام سوار بر آخرین بخش فضاپیمای فوبوس گرانت کل مسیر رفت و برگشت به زمین را طی کند. در تمام این مدت میکروارگانیسمهایی از هر سه شاخه حیات زمینی باید تلاش می‌کردند تا با شرایط جدید خود در سفر بین زمین تا مریخ و در معرض تابشهای کشنده خورشیدی دوام آورده و نهایتا به زمین بازگردند. این تجربه علمی در صورت موفقیت می‌توانست گام بزرگی برای درک خطرات سفرهای فضایی سرنشین‌داربه ماوراء مرز مدارهای نزدیک به زمین باشد.
به قلم شهرام یزادن پناه ،پژوهشگر٬ نویسنده و مدرس دانش و فناوری فضایی  

بزرگترین خوشه کهکشانی که تا کنون در عالم دیده شده است، توده غول پیکری که اخترشناسان به زبان اسپانیایی آن را "El Gordo" می نامند، روزی می تواند اسرار زیادی را درباره ماده تاریک که فضا را از خود پر کرده است آشکار سازد.

نام این خوشه به زبان اسپانیایی به معنی "خوشه کهکشان چاق" و نام رسمی آن ACT-CL J0102-4915 است که در فاصله هفت میلیارد سال نوری از زمین، در دوره ای که جهان نیمی از سن کنونی خود را داشته قرار گرفته است. جهان اکنون 13.7 میلیارد سال سن دارد.

این کهکشان غول پیکر جرمی دو کوادریلیون (2,000,000,000,000,000) برابر خورشید دارد و از این رو عظیم ترین خوشه ای است که تا کنون در دورافتاده ترین بخش از جهان هستی شناسایی شده است.

یک خوشه کهکشانی غول پیکر

خوشه های کهکشانی در پی ترکیب گروه های کوچکتر کهکشانی شکل می گیرند. این رویدادها به میزان ماده تاریک و انرژی تاریک در جهان بستگی دارند و از این رو این خوشه می تواند اطلاعات زیادی را در رابطه با ماده تاریک در اختیار دانشمندان قرار دهد.

خوشه کهکشانی چاق توسط رصدخانه فضایی چاندار ناسا و تلسکوپ "آتاکاما" در شیلی کشف شده است. دانشمندان یافته های خود را درباره این خوشه کهکشانی به تازگی و در نشست انجمن نجوم آمریکا ارائه کرده اند.

El-Gordo یک خوشه کهکشانی داغ

بر اساس یافته های چاندرا و تلسکوپ VLT در شیلی گاز در میان این خوشه کهکشانی می تواند به حرارت 200 میلیون درجه سلسیوس برسد. 

به گفته محققان دانشگاه "روتگرز" این خوشه عظیم ترین و داغ ترین خوشه کهکشانی است که در چنین فاصله ای از جهان هستی دیده شده است.

این حرارت به همراه این حقیقت که کهکشانهای درون این خوشه در دو دسته قابل تشخیص دسته بندی شده اند نشان می دهد این خوشه محل تلاقی پرانرژی دو خوشه کهکشانی دیگر است.

به گفته محققان کهکشانها در این خوشه با سرعت سه میلیون مایل در ساعت حرکت می کنند.

با وجود اینکه ابعاد و فاصله این خوشه بسیار کمیاب است، با مدل استاندارد انفجار بزرگ در کیهان شناسی همخوانی دارد و نشان می دهد بیشترین بخش جهان از ماده و انرژی تاریک تشکیل شده و در حدود 13.7 میلیارد سال پیش و پس از انفجار بزرگ به وجود آمده است.

بر اساس گزارش اسپیس، مطالعات بیشتر می تواند مدل چگونگی تفکیک شدگی ماده تاریک را از گازهای این خوشه کهکشانی ارائه کرده و جزئیاتی را درباره طبیعت ماده تاریک آشکار سازد.

به گزارش خبرگزاری مهر، در اوایل چهارمین روز از سال جدید میلادی، آسمان میزبان شهاب باران ربعی بود، پدیده ای که  صبح چهارشنبه 4 ژانویه (10:30) به وقت کشورمان به اوج خود رسید.

بارشهای شهابی زمانی رخ می دهند که زمین از میان تکه های ستارگان دنباله دار و یا سیارکهایی که در گذشته از هم متلاشی شده اند عبور می کند. مشاهده کنندگان ساکن مناطق آمریکای شمالی و اروپا در بهترین شرایط برای مشاهده شعاع گسترش قرار داشتند و از این رو بیشترین تصاویری که از این پدیده زیبا به ثبت رسیده از این مناطق بوده است:

عبور شهابی از شهاب باران ربعی از آسمان جزایر قناری، جزیره آتشفشانی "تنریف"

شهاب باران ربعی در آسمان هادسون، آمریکا

شهابی در حال عبور از میان ابرهای رنگارنگ در جزیره تنریف

عکسبرداری با زماندهی بالا از مسیر حرکت ستاره ها و عبور شهابی ربعی از میان آنها

شهابی که عکاس آن از تعلقش به شهاب باران ربعی اطمینان ندارد، این عکس توسط عکاسی آماتور در آرکانزاس به ثبت شده است

شهاب باران بر فراز کوهستان گواجارا در جزیره تنریف

برش رد پای ستاره ها در آسمان

تصویری از یکی از شهابهای ربعی در پایگاه فضایی مارشال

تصویری دیگر از شهاب باران ربعی که توسط دوربینی 360 درجه در پایگاه فضایی مارشال به ثبت رسیده است.

منبع: خبرگزاری مهر

دیر زمانی است که مردمان ایرانی و بسیاری از جوامع دیگر، در آغاز فصل زمستان مراسمی را برپا می‌دارند که در میان اقوام گوناگون، نام‌ها و انگیزه‌های متفاوتی دارد. در ایران و سرزمین‌های هم‌فرهنگ مجاور، از شب آغاز زمستان با نام «شب چله» یا «شب یلدا» نام می‌برند که همزمان با شب انقلاب زمستانی است. به دلیل دقت گاهشماری ایرانی و انطباق کامل آن با تقویم طبیعی، همواره و در همه سال‌ها، انقلاب زمستانی برابر با شامگاه سی‌ام آذرماه و بامداد یکم دی‌ماه است. هر چند امروزه برخی به اشتباه بر این گمانند که مراسم شب چله برای رفع نحوست بلندترین شب سال برگزار می‌شود؛ اما می‌دانیم که در باورهای کهن ایرانی هیچ روز و شبی، نحس و بد یوم شناخته نمی‌شده است. جشن شب چله، همچون بسیاری از آیین‌های ایرانی، ریشه در رویدادی کیهانی دارد.

خورشید در حرکت سالانه خود، در آخر پاییز به پایین‌ترین نقطه افق جنوب شرقی می‌رسد که موجب کوتاه شدن طول روز و افزایش زمان تاریکی شب می‌شود. اما از آغاز زمستان یا انقلاب زمستانی، خورشید دگرباره بسوی شمال شرقی باز می‌گردد که نتیجه آن افزایش روشنایی روز و کاهش شب است. به عبارت دیگر، در شش‌ماهه آغاز تابستان تا آغاز زمستان، در هر شبانروز خورشید اندکی پایین‌تر از محل پیشین خود در افق طلوع می‌کند تا در نهایت در آغاز زمستان به پایین‌ترین حد جنوبی خود با فاصله 5/23 درجه از شرق یا نقطه اعتدالین برسد. از این روز به بعد، مسیر جابجایی‌های طلوع خورشید معکوس شده و مجدداً بسوی بالا و نقطه انقلاب تابستانی باز می‌‌گردد. آغاز بازگردیدن خورشید بسوی شمال‌شرقی و افزایش طول روز، در اندیشه و باورهای مردم باستان به عنوان زمان زایش یا تولد دیگرباره خورشید دانسته می‌شد و آنرا گرامی و فرخنده می‌داشتند.

در گذشته، آیین‌هایی در این هنگام برگزار می‌شده است که یکی از آنها جشنی شبانه و بیداری تا بامداد و تماشای طلوع خورشید تازه متولد شده، بوده است. جشنی که از لازمه‌های آن، حضور کهنسالان و بزرگان خانواده، به نماد کهنسالی خورشید در پایان پاییز بوده است، و همچنین خوراکی‌های فراوان برای بیداری درازمدت که همچون انار و هندوانه و سنجد، به رنگ سرخ خورشید باشند.

بسیاری از ادیان نیز به شب چله مفهومی دینی دادند. در آیین میترا (و بعدها با نام کیش مهر)، نخستین روز زمستان به نام «خوره روز» (خورشید روز)، روز تولد مهر و نخستین روز سال نو بشمار می‌آمده است و امروزه کارکرد خود را در تقویم میلادی که ادامه گاهشماری میترایی است و حدود چهارصد سال پس از مبدأ میلادی به وجود آمده؛ ادامه می‌دهد. فرقه‌های گوناگون عیسوی، با تفاوت‌هایی، زادروز مسیح را در یکی از روزهای نزدیک به انقلاب زمستانی می‌دانند و همچنین جشن سال نو و کریسمس را همچون تقویم کهن سیستانی در همین هنگام برگزار می‌کنند. به روایت بیرونی، مبدأ سالشماری تقویم کهن سیستانی از آغاز زمستان بوده و جالب اینکه نام نخستین ماه سال آنان نیز «کریست» بوده است. منسوب داشتن میلاد به میلاد مسیح، به قرون متأخرتر باز می‌گردد و پیش از آن، آنگونه که ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه نقل کرده است، منظور از میلاد، میلاد مهر یا خورشید است. نامگذاری نخستین ماه زمستان و سال نو با نام «دی» به معنای دادار/خداوند از همان باورهای میترایی سرچشمه می‌گیرد.

نخستین روز زمستان در نزد خرمدینانی که پیرو مزدک، قهرمان بزرگ ملی ایران بوده‌اند (که هنوز هم حامیان سرمایه‌داری لجام گسیخته اندیشه‌های عدالت‌جویانه او را سد راه منافع طبقاتی خود می‌دانند) سخت گرامی و بزرگ دانسته می‌شد و از آن با نام «خرم روز» یاد می‌کرده و آیین‌هایی ویژه داشته‌اند. این مراسم و نیز سالشماری آغاز زمستانی هنوز در میان برخی اقوام دیده می‌شود که نمونه آن تقویم محلی پامیر و بدخشان (در شمال افغانستان و جنوب تاجیکستان) است. همچنین در تقویم کهن ارمنیان نیز از نخستین ماه سال نو با نام «ناواسارد» یاد شده است که با واژه اوستایی «نوسرذه» به معنای «سال نو» در پیوند است.

هر چند برگزاری مراسم شب چله و میلاد خورشید در سنت دینی زرتشتیان پذیرفته نشده است؛ اما خوشبختانه اخیراً آنان نیز می‌کوشند تا این مراسم را همچون دیگر ایرانیان برگزار کنند. البته در شبه تقویم نوظهوری که برخی زرتشتیان از آن استفاده می‌کند و دارای سابقه تاریخی در ایران نیست، زمان شب چله با 24 آذرماه مصادف می‌شود که نه با تقویم طبیعی انطباق دارد و نه با گاهشماری دقیق ایرانی و نه با گفتار ابوریحان بیرونی که از شب چله با نام «عید نود روز» یاد می‌کند. از آنرو که فاصله شب چله با نوروز، نود روز است.

امروزه می‌توان تولد خورشید را آنگونه که پیشینیان ما به نظاره می‌نشسته‌اند، تماشا کرد: در دوران باستان بناهایی برای سنجش رسیدن خورشید به مواضع سالانه و استخراج تقویم ساخته می‌شده که یکی از مهمترین آنها چارتاقی نیاسر کاشان است که فعلاً تنها بنای سالم باقی‌مانده در این زمینه در ایران است. پژوهش‌های نگارنده که در سال 1380 منتشر شد (نظام گاهشماری در چارتاقی‌های ایران)، نشان می‌دهد که این بنا بگونه‌ای طراحی و ساخته شده است که می‌توان زمان رسیدن خورشید به برخی از مواضع سالانه و نیز نقطه انقلاب زمستانی و آغاز سال نو میترایی را با دقت تماشا و تشخیص داد. چارتاقی نیاسر بنایی است که تولد خورشید بگونه‌ای ملموس و قابل تماشا در آن دیده می‌شود. این ویژگی را چارتاقی «بازه هور» در راه نیشابور به تربت حیدریه و در نزدیکی روستای رباط سفید، نیز دارا است که البته فعلاً دیواری نوساخته و الحاقی مانع از دیدار پرتوهای خورشید می‌شود.

برگرفته از وبگاه پژوهش های ایرانی: http://www.ghiasabadi.com/shabeChelleh.html

در اغلب نقاط کشور ماه‌ گرفتگی جزئی پیش از طلوع ماه آغاز می‌شود.

گرفتگی جزئی ماه در خسوف 19 آذرماه از ساعت 16 و 16 دقیقه و گرفتگی کلی از ساعت 17 و 36 دقیقه بعد از ظهر آغاز می‌شود.

گرفت کلی ماه در ساعت 18 و 27 دقیقه و گرفتگی جزئی در ساعت 19 و 48 دقیقه پایان می‌باید.

این گرفتگی در آسیا، اروپا، شرق آفریقا، آمریکای شمالی، اقیانوسیه و جنوبگان قابل رؤیت است.

برای آنکه گرفتگی ماه و یا گرفتگی خورشید پیش آید لازم است خورشید، زمین و ماه هر سه در یک صفحه قرار گیرند. در ماه گرفتگی، مخروط تمام سایه زمین باید ماه را در بر گیرد.

اگر سه جرم سماوی ماه، خورشید و زمین همیشه در یک سطح قرار داشتند، گرفتگی ماه در همه فازهای بدر ماه صورت می‌گرفت؛ اما این مطلب با آنچه در عمل اتفاق می‌افتد مطابق نیست.

مدار حرکت ماه به دور زمین در حدود 5 درجه و 9 دقیقه نسبت به سطح دایره‌البروج (سطح مدار زمین) متمایل است؛ در نتیجه ماه گرفتگی فقط وقتی رخ می‌دهد که ماه بدر در یکی از دو گره قرار می گیرد. محل این گره‌ها طی 18.6 سال در گردش کامل به دور زمین دارند.

در ماه گرفتگی لازم است که ماه در نزدیکی یکی از گره‌های مدار خود و در حالت مقابله یعنی در فاز بدر باشد.

در هنگام خسوف، ماه، اول وارد قسمت نیم سایه زمین می شود. در این حالت چنانچه ناظری در ماه باشد، خواهد دید که قسمتی از قرص خورشید توسط زمین پوشانده شده است.

تشخیص گرفتگی ماه در نیم‌سایه زمین مشکل است. وقتی که گرفتگی ماه در نزدیکی یکی از گره‌های آن صورت گیرد ممکن است گرفتگی آن جزئی و یا کمی باشد.

زمانی که قسمتی از کره ماه داخل قسمت تمام سایه زمین شود، گرفتگی جزئی و هنگامی که تمام کره ماه داخل قسمت تمام سایه زمین شود، گرفتگی کلی به وقوع می‌پیوندد.

دسترسی به پدیده های نجومی ماهیانه نیازی است که بسیاری از منجمان آماتور را به دنبال خود می کشاند. به این منظور علاقه مندان می بایست زمان زیادی را صرف جستجو در مراجع مختلف کنند. درجهت پاسخ به این نیاز، گاهشمار نجومی 1384 و 1385 طی دو سال پیاپی توسط اعضای انجمن علمی پژوهشی نجم شمال به صورت کتاب تهیه و منتشر شد.

در سالی که گذشت گاهشمار نجومی سال 1390 نیز تهیه شد. محاسبات انجام شده در این بخش برای طول جغرافیایی 53 شرقی و عرض جغرافیایی 33 شمالی انجام شده است. اختلاف ساعت رسمی ایران با ساعت گرینویچ 5/3+ است. در بسیاری از موارد زمانهای ذکر شده با دقت خوبی برای نقاط مختلف کشورمان قابل استفاده است. سعی شده است برای پدیده های قابل رصد، زمان ذکر شده برای وضعیتی باشد که جرم مورد نظر در بالای افق قرار دارد و قابل رویت است.

با سلام خدمت همه دوستان

با لطف ایزد منان از امروز وبلاگ نجوم اماتوری با همکاری دوستان

و به خصوص حمایت فنز پرشین بلاگ راه اندازی خواهد شد .

دوستانی که مایل به همکاری هستند نیز از طریق ایمیل زیر

درخواست خود رو ارسال کنند.

astronomy@persianfans.com

سهیل خ.م

مدیر وبلاگ نجوم آماتوری فنز پرشین بلاگ